علاقه به موسیقی از همان سالهای نخست زندگی شکل میگیرد. پژوهشها نشان میدهند که دوران کودکی، یکی از مهمترین مراحل رشد مغز است و موسیقی در همین سالها نقش پررنگی در تقویت مهارتهای زبانی، هماهنگی حرکتی، حافظه و مهارتهای اجتماعی ایفا میکند.
درست به همین دلیل است که یادگیری موسیقی کودک فقط یک سرگرمی نیست، بلکه تجربهای است که همزمان ذهن، احساسات و خلاقیت کودک را پرورش میدهد. در این مطلب (از مجموعه مطالب موسیقی کودکان)، مزایای آموزش موسیقی به کودکان نوپا و خردسال را مرور میکنیم و ایدههای جذابی را برای آشنا کردن آنها با دنیای ریتم در موسیقی، ملودی و خلاقیت در اختیارتان قرار میدهیم. برای شروع موسیقی، هیچ زمانی بهتر از امروز نیست.
یکی از سوالات پرتکرار والدین این است که فرزندمان از چه سنی باید یادگیری یک ساز را شروع کند و کدام ساز برایش از همه مناسبتر است؟ هرچند نمیتوان برای همه بچهها یک سن مشخص در نظر گرفت، اما بهطور کلی، بین 4 تا 8 سالگی بهترین فرصت برای یادگیری موسیقی کودک است.
موتسارت (Mozart) در 3 سالگی و با تماشای تمرینهای پیانوی خواهر بزرگترش با اصول اولیه موسیقی آشنا شد و وقتی فقط 5 سال داشت، اولین قطعه خودش یعنی «مینوئت و تریو در سل ماژور» (Minuet and Trio in G major) را ساخت.
یادگیری موسیقی در سالهای نخست زندگی نهتنها باعث افزایش اعتمادبهنفس کودک میشود، بلکه هماهنگی ذهن و بدن را تقویت میکند و صبر و پشتکار را هم در وجودش پرورش میدهد. یادگیری یک ساز، فرصتی برای بیان احساسات به کودکان میدهد و ذهنشان را برای یادگیری مهارتهایی مثل ریاضی، خواندن، گوش دادن و درک مطلب آمادهتر میکند.
علاوه بر این، هر موفقیت کوچکی در مسیر یادگیری موسیقی کودک، اعتمادبهنفس و انگیزه او را بیشتر میکند و حس موفقیت و رشد فردی را در وجودش شکل میدهد.
البته نقش محیط آموزشی را هم نباید نادیده گرفت. فضای امن، صمیمی و سرشار از تشویق باعث میشود کودکان با اشتیاق یاد بگیرند، از اشتباه کردن نترسند و با علاقه به دنیای موسیقی قدم بگذارند.
پژوهشهای علمی نشان میدهند کودکانی که از سنین پایین شروع به یادگیری موسیقی میکنند، در بلندمدت از نظر تواناییهای شناختی و مهارتهای اجتماعی بهتر عمل میکنند. علاوه بر این، بر اساس تحقیقات دانشگاه هاروارد و مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، آموزش موسیقی در سالهای اول کودکی، حافظه و هوش هیجانی را تقویت میکند.
مهمترین مزایای شروع یادگیری موسیقی کودک در سنین پایین شامل موارد زیر میشوند:
پژوهشی که در نشریه علمی Journal of Neuroscience منتشر شده است نشان میدهد ارتباط بین نیمکره چپ و راست مغز کودکانی که قبل از 7 سالگی شروع به یادگیری یک ساز میکنند، قویتر است. این اتفاق باعث تقویت حافظه و بهبود مهارت حل مسئله در کودکان میشود.
بر اساس تحقیقی از دانشگاه کالیفرنیا در ارواین (University of California, Irvine)، کودکانی که از سنین پایین شروع به یادگیری موسیقی میکنند، در امتحانات ریاضی نسبت به همسالانشان تا ۲۷ درصد موفقتر عمل میکنند. علاوه بر این، موسیقی باعث تقویت مهارتهایی مثل تشخیص الگو، شمارش و درک فضایی میشود.
مطالعات نشان میدهد که یادگیری موسیقی کودک باعث میشود کودکان خودکنترلی، صبر و مدیریت احساسات را یاد بگیرند. همچنین طبق گزارشی از دانشگاه مکمستر (McMaster University)، احساس همدلی با دیگران و برقراری ارتباطات اجتماعی در کودکانی که موسیقی یاد میگیرند، بیشتر است.
بر اساس تحقیقی از دانشگاه استنفورد (Stanford University)، مغز هنرجویان موسیقی نسبت به دیگران در پردازش زبان و تشخیص صداها بهتر عمل میکند. این توانایی به کودک کمک میکند از همان سالهای اول زندگی مهارتهای خواندن و برقراری ارتباط را بهتر یاد بگیرد.
شما بهعنوان والدین دلسوز میتوانید با گنجاندن آموزش موسیقی در برنامه روزانه کودک خردسالتان زمینه رشد ذهنی، بیان بهتر احساسات و افزایش اعتمادبهنفس اجتماعی فرزند دلبندتان را فراهم کنید.
کودکان از حدود 4 سالگی میتوانند آموزش موسیقی را شروع کنند. در این سن کمکم تواناییهایی مثل گوش مطلق (Absolute Pitch)، فهمیدن هارمونی و تشخیص بخشهای مختلف ملودی را میتوان به کودک آموزش داد.
از سن 6 سالگی ساز یوکللی (Ukulele) یکی از بهترین انتخابها برای آشنایی کودک با سازهای زهی است. کودکان 8 سال به بالا هم میتوانند نواختن سازهایی مثل پیانو، گیتار و درامز را شروع کنند و در صورت علاقه، خوانندگی یا نوازندگی در گروه را هم یاد بگیرند.
هدف بسیاری از دورههای آموزش موسیقی کودکان این است که کودک بتواند چیزی که میشنود را بخواند، چیزی که میخواند را بنوازد و در نهایت موسیقی را به شکل طبیعی و احساسی خلق کند. در این دوره از سازهای شستیدار مثل کیبورد برای آموزش مفاهیم اولیه موسیقی به کودک و پرورش خلاقیت موسیقایی او استفاده میشود.
علاوه بر این، با استفاده از کتابهای داستانی و روش آموزش موسیقی مثل یک زبان جدید، بچهها مفاهیم موسیقی را به شکل طبیعی، شاد و سرگرمکننده یاد میگیرند. همچنین در بسیاری از کلاسها، والدین هم در جلسات آموزشی کنار فرزندشان حضور دارند. این همراهی فضای کلاس را تعاملی، اجتماعی و لذتبخش میکند و تجربهای شیرین برای کودکان رقم میزند.
جیمز وقتی فقط چهار و نیم سال داشت، دوره یادگیری موسیقی کودک را شروع کرد. او با اشتیاق و کنجکاوی وارد مسیر آموزش شد و تا پیش از آن هیچ تجربهای در نوازندگی ساز نداشت. مسیر یادگیری جیمز با روشی شروع شد که در آن ابتدا به موسیقی گوش میداد، سپس آن را میخواند و در ادامه مینواخت. این روند کمکم حس درک زیر و بمی صداها، ریتم و خلاقیت موسیقایی را در او پرورش داد.
حضور در کلاسهای هفتگی و یادگیری همراه با حمایت باعث شد جیمز خیلی زود اعتمادبهنفس نوازندگی و اجرای موسیقی را پیدا کند.
در ماه مه 2024، او در یکی از کنسرتهای هنرجویان روی صحنه رفت و قطعه Somewhere Only We Know (جایی که فقط خودمان میشناسیم) از گروه Keane (کین) را بهصورت تکنوازی اجرا کرد. او در این اجرا علاوه بر نواختن پیانو، همزمان آواز هم خواند و مهارتهای فنی و قدرت بیان موسیقایی خودش را به نمایش گذاشت.
تماشای چنین اجرای فوقالعادهای از یک هنرجوی ۱۰ ساله نشان داد که او نهتنها به نوازندگی و اجرا علاقهمند شده، بلکه اعتمادبهنفس حضور روی صحنه و به اشتراک گذاشتن هنر خودش با دیگران را هم بدست آورده است.
جیمز بعد از ورود به دبستان، در کنار ادامه کلاسهای هفتگی موسیقی، یادگیری سازهای دیگر را هم شروع کرد. او نواختن درامز را یاد گرفت و با شرکت در جلسات گروهنوازی، مهارتش را در نواختن سازهای مختلف افزایش داد.
حالا جیمز در 11 سالگی به نوازندهای چندسازه تبدیل شده که تجربه اجرای زنده هم دارد. فرقی نمیکند او پشت پیانو باشد، درامز بنوازد یا همراه گروه آواز بخواند؛ در هر صورت علاقه و پشتکارش در موسیقی در همه اجراهایش دیده میشود.
داستان جیمز نمونه واضحی از این حقیقت است که شروع آموزش موسیقی از سنین پایین، کودک را در مسیر رشد موسیقایی، خلاقیت و اعتمادبهنفس قرار میدهد و این دستاوردها تا بزرگسالی هم همراه او میمانند.
این مثال نشان میدهد که حتی سن 4 سالگی هم میتواند بهترین زمان شروع یادگیری موزیک باشد، البته اگر برنامهای مدون و جدی برای کودک خود داشته باشید! لذا نباید هیچ سنی را خیلی زود برای یادگیری موسیقی در نظر گرفت.
اکثر متخصصان معتقدند بهترین سن یادگیری موسیقی در کودکان بین ۴ تا ۸ سالگی است. در این سن، کودکان آمادگی بیشتری برای یادگیری مهارتهای جدید دارند. دورههای آموزشی ویژه کودکان نیز با استفاده از روشهای شاد و متناسب با سن آنها، یادگیری موسیقی را آسانتر و جذابتر میکنند.
خیلی از دورههای آموزش موسیقی به کودکان با روش شنیدن پیش از خواندن جلو میروند. در این روش، کودکان موسیقی را قبل از یادگیری نتخوانی با گوش دادن و درک کردن تجربه میکنند. این شیوه، مهارت شنیداری، خلاقیت موسیقایی و اعتمادبهنفس آنها را موقع اجرا افزایش میدهد.
بله. مهارتهایی که کودکان در سالهای نخست آموزش موسیقی به دست میآورند، یادگیری سازهای دیگر را برایشان آسانتر میکند. به همین دلیل، خیلی از هنرجویان پس از مدتی، نواختن سازهای دیگر مثل پیانو، درامز، گیتار و سایر سازها را هم یاد میگیرند.
آموزش موسیقی به کودکان اثری فراتر از یادگیری یک ساز دارد. کودک در این مسیر، قدرت شنیداری، خلاقیت، تمرکز و اعتمادبهنفس خودش را پرورش میدهد و احساساتش را بهتر بیان میکند.
اگر یادگیری موسیقی کودک با روش مناسب سن او و در فضایی شاد و حمایتکننده انجام شود، اثر مثبت آن از موسیقی فراتر میرود و تا سالها بعد در یادگیری، بیان احساسات، اعتمادبهنفس و نحوه ارتباط او با دیگران هم دیده میشود.
در سایت موسسه فرهنگی هنری نیز در بخش آلبوم موسیقی آثاری برای کودکان و نوجوانان تهیه شده است. از جمله مجموعههای نوای نو که با آلبوم نوای نو 3 شروع میشوند. تولید محتوا این متن توسط سایت لرن بلاگ صورت پذیرفته است.
