موسیقی زبان جهانی روح انسان است. قدرت باورنکردنی دارد که میتواند بر قلوب ما تاثیرگذار باشد. به روح و جان ما طراوت ببخشد و روحیه ما را از روزمرگی به در آورد.
اگر شما نیز از علاقهمندان به موسیقی سنتی هستید و تجربههایی در این زمینه دارید و یا قصد دارید لذت و زیبایی موسیقی کلاسیک ایرانی را تجربه کنید، این مقاله مناسب حال و هوای شما است.کمانچه ایرانی یک ابزار موسیقی شبیه به ویولن است که با صدای مهیج خود، شنوندگان را به وجد میآورد. این کار با کشیدن یک آرشه یا کمان بر روی تارهای ابزار صورت میگیرد.
باید گفت که کمانچه یکی از ابزارهای شناخته شده و مطرح در موسیقی ایرانی است. همچنین در کشورهای مختلفی چون ارمنستان، آذربایجان، ترکیه، ازبکستان و ترکمنستان نیز مورد استقبال قرار میگیرد. به عنوان میراث فرهنگی معنوی یونسکو در مورد کشورهای ایران و آذربایجان در سال 2017 به ثبت رسیده است.
در این مقاله سعی میکنیم به پرسش «کمانچه چیست؟» پاسخ داده و در مورد اهمیت فرهنگی و تاریخچه آن نیز صحبت میکنیم.
کمانچه به عنوان یکی از اجداد ویولن امروزی در نظر گرفته میشود. در واقع یکی از ابزارهای رایج ایران و کشورهای آسیای مرکزی است. خود واژه کمانچه نیز از زبان فارسی نشأت گرفته است. این عبارت از دو لغت کمان (که نشاندهنده ابزار کمانی برای نواختن کمانچه است) و چه (پسوندی در زبان فارسی) شکل گرفته است. در واقع نام این ابزار خودش نشان میدهد که کمانچه چیست؟ یعنی ابزاری که با یک کمان یا آرشه (bow) نواخته میشود.
مبدأ پیدایش و نقطه آغاز آن به دوران صفویه و قاجار برمیگردد. هنگامی که از این ابزار در جشنها و مراسم خود استفاده میکردند. البته علاوه بر آن، نشانههایی از کمانچه در طرحها و نقشهای بهجامانده از زمان مغولها و تیمور نیز دیده میشود. این مسئله نشاندهنده قدمت بیشتر این ابزار است.
گرچه ریشههای کمانچه به نواحی آسیای مرکزی برمیگردد، اما در قرن 19 توسعههای فراوانی بر روی این ابزار در آذربایجان شکل گرفت. بهطوریکه به تدریج ابزار کمانچه راه خود را به سمت ترکیه و بعدها اروپا و آفریقا باز کرد.
برطبق برخی افسانهها اعتقاد بر آن است که کمانچه یکی از قدیمیترین نمونههای سازهای زهی در طول تاریخ بشر است. چنین افسانههایی نحوه پیدایش و ظهور ابزارهایی چون کمانچه را اینگونه توصیف میکنند:
همچنان که پرندگان شکاری مانند عقاب، باز و … حیوان شکار شده خود را در بر گرفته و بر بالای درختی میبردند، رودهها و اعضای بدن حیوان از شاخههای درخت آویزان میماند. بعدها انسانها از چنین منظرهای الهام گرفته و یا به کمک خود این اعضای بدن حیوانات، ابزارهایی کمانی یا شبیه به چنگ ایجاد کردند. در نهایت و با گذشت زمان، این مسئله منجر به شکلگیری و توسعه ابزارهای زهی و کمانی همچون کمانچه شد.
کمانچه سنتی ابزاری است شبیه به گلابی است که از وسط نصف شده باشد. معمولاً از قطعات چوب ساخته میشود. در قسمت میانه یا سینه ابزار، سوراخهایی شبیه حرف D انگلیسی وجود دارند که گوشههای آنها به سمت خارج گرد شده است.
در ادامه بخشها و قسمتهای مهم ابزار را به صورت مختصر توضیح میدهیم.
البته قسمتهای دیگری نیز در کمانچهها وجود دارند که ما در این مقاله به همین میزان بسنده میکنیم.
کمانچه ایرانی به دلیل صدای دلپذیر و خوشایندش مشهور است. موسیقیدانها در سراسر دنیا صدای جذاب و مطبوع تولید شده توسط این ابزار موسیقی را تأیید میکنند. اما تکنیک نواختن کمانچه چیست و راز موفقیت در کار با این ابزار چگونه است؟ مهمتر از همه و به عنوان گام اول باید به این مسئله توجه داشته باشید که نوازنده کمانچه معمولاً بر روی یک صندلی مینشیند و سعی میکند ابزار را به گونهای در اختیار بگیرد که کاسه طنینی ابزار بر روی زمین قرارگرفته یا بر روی زانوی وی باشد.
در این حالت کمان یا آرشه در دست نوازنده است و با دقت و تمرکز بالا آن را بر روی تارها میکشد. در تمام مدت نواختن از انگشتان دست دیگر کمک میگیرد تا موقعیت آنها را بر روی تارهای صوتی به درستی تنظیم کند. به این ترتیب صدا و کوک ساز به درستی تنظیم میشود. البته مسلما با چندین خط جمله نمیتوان مهارت کمانچه زدن را آموزش داد.
کمانچه ایرانی به مهارت و تخصص بالایی از سوی نوازنده احتیاج دارد تا به درستی نواخته شود. نوازنده هنگام نواختن باید بتواند به خوبی نتهای موسیقی، ملودیها و تفاوتهای ظریف مربوط به هر آهنگ را درک کند. قبل از شروع یک قطعه موسیقی برای نوازنده بسیار ضروری است که ساز را به خوبی کوک کند. توانایی ایجاد صداهای دلخواه به کمک کمانچه نیاز به مهارت بالا دارد. چیزی که در طی زمان با تمرین و تلاش مستمر بدست میآید.
هنرمندان و موسیقیدانهای ایرانی ارزش زیادی برای این ساز قائل هستند. در جشنوارهها و مراسم سنتی خود از آن استفاده کرده و جایگاه آن را ارج مینهند. برخی از معروفترین موسیقیدانهای ایرانی که در نواختن کمانچه مهارت دارند، عبارتند از:
ابزار کمانچه دارای تاریخچهای غنی است که قدمت آن به قرنها قبل میرسد. کمانچه خود را در تار و پود فرهنگهای ایرانی و آسیایی تنیده است. جذابیتهای ملودیک این ابزار نه تنها باعث جایگاه برجسته آن در موسیقی سنتی شده، بلکه الهامبخش شاعران و نویسندگان نیز بوده است. امیدواریم با مطالعه این مقاله متوجه شده باشید که کمانچه چیست و از چه بخشهایی تشکیل شده است. تولید محتوای متنی این مقاله توسط سایت آموزش طراحی وب لرن بلاگ صورت گرفته است.
